Lịch âm dương Việt Nam hoạt động như thế nào?
Lịch âm dương (hay lịch nông lịch) dùng ở Việt Nam kết hợp chu kỳ Mặt Trăng và Mặt Trời. Mỗi tháng âm bắt đầu gần ngày sóc (trăng mới); năm âm có 12 hoặc 13 tháng tùy có tháng nhuận hay không. Ngày Tết và nhiều lễ truyền thống được tính theo âm lịch, trong khi công việc hành chính dùng dương lịch (Gregorian). Vì vậy nhu cầu đổi ngày dương sang âm và đổi ngày âm sang dương rất phổ biến khi xem tuổi, chọn ngày cưới hỏi, giỗ chạp hay lập kế hoạch lễ hội.
Công cụ trên trang này không tải bảng ngày sẵn và không gọi API bên ngoài. Nó dùng thuật toán tính dựa trên công thức thiên văn (chu kỳ trăng mới và kinh độ Mặt Trời) theo cách tiếp cận của Hồ Ngọc Đức / Jean Meeus, với múi giờ địa phương UTC+7 (Việt Nam). Nhờ vậy kết quả khớp lịch Việt Nam thông dụng trong khoảng năm 1800–2199 và chạy ngay trên trình duyệt của bạn.
Tháng nhuận là gì?
Một năm dương khoảng 365,24 ngày, trong khi 12 tháng trăng chỉ khoảng 354 ngày. Để lịch âm không lệch mùa, khoảng hai đến ba năm một lần người ta chèn thêm một tháng nhuận (tháng lặp lại số thứ tự, ví dụ tháng 4 nhuận). Tháng nhuận được xác định khi khoảng thời gian giữa hai tháng 11 âm liên tiếp dài hơn một năm thường — thuật toán so sánh kinh độ Mặt Trời tại các điểm sóc để tìm tháng nào bị “lặp”.
Khi chuyển âm → dương, bạn cần đánh dấu đúng ô “tháng nhuận” nếu ngày thuộc tháng nhuận; nếu năm đó không nhuận hoặc nhuận tháng khác, công cụ sẽ báo lỗi tiếng Việt thay vì trả ngày sai.
Can Chi và con giáp
Can (Thiên Can) gồm mười tên: Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Chi (Địa Chi) gồm mười hai tên: Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi. Ghép Can–Chi tạo chu kỳ 60 năm (lục thập hoa giáp). Tên con giáp gắn với Chi của năm âm: Tý là tuổi Chuột, Sửu là Trâu, Dần là Hổ, Mão là Mèo (ở Việt Nam), rồi Rồng, Rắn, Ngựa, Dê, Khỉ, Gà, Chó, Lợn.
Công cụ hiển thị Can Chi của năm, tháng và ngày âm tương ứng, kèm tên con giáp của năm — hữu ích khi xem tuổi làm ăn, đặt tên lễ hoặc đối chiếu với lịch in truyền thống.
Ứng dụng xem ngày thực tế
- Tra nhanh hôm nay là ngày bao nhiêu âm, có phải tháng nhuận không.
- Đổi ngày cưới hỏi, đầy tháng, giỗ từ dương sang âm (hoặc ngược lại) để in thiệp.
- Kiểm tra Can Chi ngày/tháng/năm trước khi chọn ngày khai trương, động thổ theo phong tục.
- Sao chép kết quả để gửi người thân đối chiếu với lịch nhà hoặc lịch của chùa.
Lưu ý: thuật toán mang tính tham khảo thiên văn–lịch Việt; với nghi lễ quan trọng hãy đối chiếu thêm lịch in uy tín hoặc ý kiến thầy chuyên môn nếu bạn cần độ chắc chắn tuyệt đối.
Các công cụ ngày tháng liên quan
Đổi một ngày là bước đầu; phần lớn người tra âm lịch còn cần thêm vài thông tin nữa quanh ngày đó.
Nếu bạn đang chọn ngày cho việc lớn như cưới hỏi, khai trương hay động thổ, xem ngày tốt xấu cho biết trạng thái hoàng đạo và giờ đẹp trong ngày theo bảng dân gian. Muốn nhìn cả tháng để so nhiều phương án cùng lúc thay vì tra từng ngày một, lịch vạn niên hiển thị âm dương, Can Chi và ngày lễ trên cùng một bảng.
Với ngày sinh, Can Chi năm cho biết con giáp — tử vi con giáp diễn giải thêm phần này, còn tính tuổi quy đổi giữa tuổi dương, tuổi âm và tuổi mụ, ba con số thường bị nhầm lẫn với nhau trong các dịp lễ và thủ tục gia đình.